De vermelding “made in EEC” (Europese Economische Gemeenschap) verschijnt nog steeds op producten die circuleren, doorverkocht of verzameld worden. Deze inscriptie, afkomstig uit een tijd waarin de Europese Economische Gemeenschap al oorsprongsregels vaststelde, roept vandaag de dag een concrete vraag op: hoe kan men verifiëren wat deze aanduiding werkelijk dekt, nu de productieketens sindsdien diepgaand zijn veranderd?
Traceerbaarheid investigation-ready: wat het Europese kader nu vereist
De Europese regelgevingslogica is veel verder geëvolueerd dan alleen de eenvoudige oorsprongsetiket. In risicovolle sectoren verwachten de autoriteiten nu een traceerbaarheid die als “investigation-ready” wordt gekwalificeerd. Concreet is het niet meer voldoende om de naam van een leverancier op een document te vermelden.
De operators moeten in staat zijn om een product te koppelen aan de niveaus van onderaanneming, de productielocaties en de bevoorradingsperiode, met de bijbehorende bewijzen. Deze eis verandert de manier waarop bedrijven hun toeleveringsketens documenteren, ook voor de producten made in EEC die nog steeds op de markt circuleren.
Voor de agrovoedingssector blijft het model gebaseerd op het principe “one step back, one step forward”: elke operator identificeert zijn directe leverancier en zijn directe klant, met registers die toegankelijk zijn voor de autoriteiten. Dit systeem, dat al jaren operationeel is, vormt de minimale basis voor traceerbaarheid in verschillende Europese sectoren.
Digitale productpaspoort: een machine-leesbare traceerbaarheid die verder gaat dan het etiket
Het toekomstige digitale productpaspoort (Digital Product Passport) vertegenwoordigt een schaalverandering in de traceerbaarheidseisen. Het Europese register is al operationeel, en de verplichtingen die het met zich meebrengt, zullen de manier waarop een product gedurende zijn levenscyclus wordt geïdentificeerd, veranderen.
Verschillende kenmerken onderscheiden dit systeem van traditionele traceersystemen:
- Elk betrokken product moet een unieke identificatie dragen, gekoppeld aan een leesbaar gegevensdrager (zoals een QR-code), en niet langer een eenvoudige tekstvermelding op de verpakking.
- De gegevens die aan deze identificatie zijn gekoppeld (samenstelling, oorsprong, recycleerbaarheid) moeten gedurende de hele levensduur van het product nauwkeurig worden gehouden, niet alleen op het moment van de marktintroductie.
- Het formaat van de informatie moet gestructureerd en machine-bruikbaar zijn, wat fabrikanten dwingt om over te stappen van papieren of PDF-documentatie naar gestandaardiseerde gegevensstromen.
Dit kader geldt niet alleen voor fabrikanten die in Europa zijn gevestigd. Ook geïmporteerde producten vallen onder deze regels: elke actor die een betrokken product op de EU-markt brengt, moet de vereiste gegevens verstrekken, ongeacht het land van productie. Een product met de vermelding “made in EEC” dat opnieuw in omloop wordt gebracht (doorverkoop, tweedehandsmarkt, verzameling) kan dus worden geconfronteerd met documentatie-eisen waarvoor het nooit is ontworpen.
Traceerbaarheid van producten made in EEC: de concrete grenzen van het terrein
Het toepassen van deze traceerbaarheidsnormen op producten die tientallen jaren geleden zijn vervaardigd, roept praktische moeilijkheden op die de regelgeving nog niet volledig heeft opgelost.
De eerste heeft betrekking op de documentatie zelf. Bedrijven die onder het EEC-label produceerden, hielden niet noodzakelijk gedetailleerde registers bij, behalve voor hun fiscale en douaneplichtige verplichtingen van die tijd. Het terugvinden van de exacte productielocatie, de betrokken onderaannemers of de precieze samenstelling van een oud product is vaak een kwestie van archiefonderzoek.
De tweede beperking betreft de continuïteit van de informatieketen. Een product kan meerdere keren van eigenaar zijn veranderd, grenzen zijn overgestoken, of opnieuw zijn verpakt. Bij elke niet gedocumenteerde stap wordt de traceerbaarheidketen verbroken. De ervaringen op het terrein verschillen hierover: sommige sectoren (vintage elektronica, verzamel speelgoed) hebben gemeenschappelijke authenticatiepraktijken ontwikkeld, terwijl andere in een bijna totale onduidelijkheid blijven.
Wat de oorsprongsvermelding niet zegt
Een “made in EEC”-markering geeft een breed geografisch gebied aan, niet een unieke productielocatie. De Europese Economische Gemeenschap omvatte op het hoogtepunt twaalf lidstaten met verschillende industriële normen. Zonder aanvullende traceerbaarheid maakt deze vermelding het niet mogelijk om een product dat in een fabriek met strikte normen is vervaardigd, te onderscheiden van een ander dat is geassembleerd uit componenten van verschillende oorsprong.
Het is precies deze kloof die de nieuwe Europese eisen proberen te dichten. Het digitale paspoort is bedoeld om elk product “leesbaar” te maken op een autonome manier, ongeacht de goede wil of het geheugen van de tussenpersonen.
Traceerbaarheidsnormen en vertrouwen: wat er op het spel staat voor de Europese sectoren
Traceerbaarheid is niet alleen een administratieve conformiteitsoefening. Het bepaalt de capaciteit van een sector om te bewijzen wat zij beweert. Voor producten die als in Europa vervaardigd worden geclaimd, is de inzet direct: zonder een robuust traceersysteem verliest de oorsprongsvermelding zijn waarde als kwaliteitskenmerk.
De beschikbare gegevens maken het nog niet mogelijk om de precieze economische impact van het digitale paspoort op de sectoren van oude producten te meten. De richting is echter duidelijk: gestructureerde traceerbaarheid wordt een vereiste om toegang te krijgen tot de Europese markt, geen optionele concurrentievoordeel.
Bedrijven die deze verplichtingen anticiperen, door nu al hun productgegevens te structureren en hun toeleveringsketens op een bruikbare manier te documenteren, positioneren zich beter dan degenen die wachten op de sectorale uitvoeringsbesluiten. Voor de actoren die werken met historische producten met het EEC-label, is de vraag niet langer of traceerbaarheid zal worden geëist, maar hoe een informatieketen kan worden gereconstrueerd voor producten die nooit zijn ontworpen om deze te bieden.